Przedsiębiorca – kim jest, jakie ma obowiązki i jak nim zostać?

Przedsiębiorcą w polskim prawie jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna, która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą – zarobkową, zorganizowaną i ciągłą. Żeby nim zostać, trzeba zarejestrować firmę w CEIDG albo KRS, a potem wypełniać obowiązki podatkowe, ewidencyjne i konsumenckie. Więcej o warunkach, rodzajach i odpowiedzialności przeczytasz w tym artykule.

Kim jest przedsiębiorca w polskim prawie?

Podstawową definicję zawiera Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z nią status ten ma osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jeśli wykonuje działalność gospodarczą. Do grupy tej zalicza się także wspólników spółki cywilnej w zakresie prowadzonej przez nich działalności.

Nieco szersze ujęcie znajdziesz w Kodeksie cywilnym w art. 431. Mówi on o prowadzeniu działalności gospodarczej lub zawodowej we własnym imieniu, dlatego obejmuje również podmioty, które nie zawsze muszą figurować w rejestrze. W praktyce chodzi o to, by dana osoba faktycznie organizowała pracę, osiągała przychody i ponosiła ryzyko ekonomiczne.

Samo słowo entrepreneur pochodzi z języka francuskiego i pojawiło się już w 1437 roku. W Polsce przedwojennej funkcjonowało pojęcie kupca, później podmiotu gospodarczego, a obecny termin przyjęto wraz z przepisami o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna, która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą.

Kto może prowadzić działalność gospodarczą?

Prawo nie przyznaje tego statusu każdemu. Kandydat musi mieć odpowiednią formę prawną i zdolność do podejmowania czynności, a jego aktywność powinna wpisywać się w definicję działalności gospodarczej.

Osoby fizyczne

W tym przypadku konieczne jest posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych. Osoba pełnoletnia może założyć jednoosobową firmę po uzyskaniu wpisu do CEIDG. Prawo dopuszcza również działalność nierejestrową pod określonymi warunkami, maksymalnie przez 60 miesięcy, jeśli przychody nie przekraczają progu ustalonego w przepisach.

Osoby prawne

Do tej kategorii należą przede wszystkim spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna. Uzyskują one osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS. Podobnie działa to w przypadku spółdzielni.

Jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi

W tej grupie mieszczą się m.in. spółka jawna, spółka partnerska oraz inne osobowe spółki handlowe, które nie mają osobowości prawnej. Ustawodawca przyznaje im zdolność prawną, a ich wspólnicy prowadzą działalność we własnym imieniu. Wspólnicy spółki cywilnej także są traktowani jak przedsiębiorcy, choć sama spółka cywilna nie ma tego statusu.

Jakie cechy ma działalność gospodarcza?

Żeby mówić o działalności gospodarczej, aktywność musi spełniać kilka warunków. Ustawa wymienia następujące cechy:

• charakter zarobkowy,
• zorganizowany sposób działania,
• ciągłość działania,
• wykonywanie we własnym imieniu i na własny rachunek.

Charakter zarobkowy oznacza dążenie do osiągania przychodów, nawet gdy w danym miesiącu firma przynosi stratę. Zorganizowanie widać po wynajętym lokalu, zakupionym sprzęcie, zatrudnionej ekipie albo wypracowanych procedurach. Ciągłość wyklucza działania jednorazowe i okazjonalne.

Osoba prowadząca firmę działa też na własne ryzyko. To zasadnicza różnica w porównaniu z pracownikiem, który wykonuje polecenia przełożonego i nie odpowiada majątkiem za wyniki firmy.

Działalność gospodarcza musi być zarobkowa, zorganizowana i ciągła, a jej prowadzenie wiąże się z ryzykiem gospodarczym.

Jak założyć działalność gospodarczą?

Proces zależy od formy prawnej. Najpierw warto ustalić, czy będzie to jednoosobowa działalność, spółka cywilna, spółka z o.o. czy inna forma. Potem należy złożyć odpowiedni wniosek i dopełnić formalności skarbowo-ubezpieczeniowych.

Dla osób fizycznych i spółek cywilnych ścieżka wygląda następująco:

1. Przygotuj dane osobowe, adres siedziby i kody PKD opisujące planowane zajęcia.
2. Złóż wniosek o wpis do CEIDG – elektronicznie lub w urzędzie gminy.
3. Wybierz formę opodatkowania, np. skalę podatkową, podatek liniowy lub ryczałt.
4. Zgłoś się jako płatnik składek do ZUS, jeśli jest to wymagane.
5. Odbierz NIP i REGON albo potwierdź ich nadanie w urzędzie.

Rejestracja w CEIDG

Osoba fizyczna może złożyć wniosek przez internet albo podpisać go w urzędzie. Wpis jest bezpłatny, a zmiany danych, zawieszenie, wznowienie lub zamknięcie firmy również załatwisz w tym rejestrze.

Rejestracja w KRS

Spółki prawa handlowego, spółdzielnie i inne osoby prawne składają wniosek do rejestru przedsiębiorców KRS. Od 2021 roku wpis do tego rejestru odbywa się wyłącznie elektronicznie. W zależności od branży konieczne może być uzyskanie koncesji lub zezwolenia – dotyczy to m.in. wydobywania kopalin, transportu czy usług medycznych.

Jakie obowiązki ma przedsiębiorca i jak wygląda podział firm?

Prowadzenie firmy to nie tylko prawo do zarabiania. Trzeba działać zgodnie z przepisami, chronić konsumentów i unikać nieuczciwej konkurencji. Osoby fizyczne oraz wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za zobowiązania całym swoim majątkiem. W spółkach kapitałowych odpowiedzialność wspólników ogranicza się do wniesionych wkładów.

Do regularnych obowiązków należą:

• prowadzenie rzetelnej dokumentacji księgowej,
• terminowe opłacanie podatków i składek ZUS,
• składanie deklaracji i sprawozdań,
• przestrzeganie przepisów o ochronie danych osobowych,
• stosowanie prawa pracy, jeśli firma zatrudnia pracowników.

Przedsiębiorców dzieli się też według wielkości zatrudnienia i obrotu. Mikro, małe i średnie podmioty tworzą sektor MŚP, który odpowiada za większość miejsc pracy w gospodarce. Poniższa tabela pokazuje progi z Prawa przedsiębiorców:

Zarobki osób prowadzących firmy nie są z góry ustalone. Zależą od branży, lokalizacji, skali działania, liczby klientów i wybranej formy opodatkowania. W początkowej fazie dochody bywają niższe, ponieważ część przychodów trzeba przeznaczyć na rozwój i pozyskiwanie zleceń.